Қазақстан тарихы Қазақ хандарының рөлі (1465–1598) • 1ПО-226 тобы
САБАҚ ТАҚЫРЫБЫ

Қазақ хандарының Қазақ хандығын құру мен нығайтудағы рөлі

Сабақтың мақсаты

Қазақ хандығының құрылу алғышарттары мен тарихи маңызын түсіндіру, Керей, Жәнібек, Бұрындық, Қасым, Хақназар, Шығай және Тәуекел хандардың мемлекетті қалыптастыру мен нығайтудағы қызметін тарихи деректер негізінде салыстыру және бағалау.

«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы аясында білім алушылардың тарихи шындыққа адалдығын, ел бірлігіне жауапкершілігін, отансүйгіштік қасиеттерін және дәлелді пікір айту мәдениетін қалыптастыру.

❖ Үй тапсырмасын тексеру (Plickers)

Бағалау: 5 балл
Интерактивті жүйе

Plickers LiveView арқылы тексеру

Студенттер жеке QR-карталарын дұрыс бағытта көтеру арқылы жауап береді.

Plickers Live-тақтасын ашу ↗

Plickers карточкаларының бағдары:

A

Жоғарғы қыры

A нұсқасы

B

Оң жақ қыры

B нұсқасы

C

Төменгі қыры

C нұсқасы

D

Сол жақ қыры

D нұсқасы

📋

Резервті сұрақтар блогы

Интернет немесе Plickers байланысы үзілген жағдайда §36 бойынша 5 сұрақты ашыңыз.

❖ Қазақ хандығының құрылуы мен аумағының кеңеюі

Тарихи карталар • Үлкейту үшін басыңыз

🗺️ Қазақ хандығының құрылуы (1465 ж. Шу мен Қозыбасы)

Қазақ хандығының құрылу картасы (1465 ж.)
Үлкейту ⛶

🗺️ Қазақ хандығы шекарасының кеңеюі (1465–1598 жж.)

Қазақ хандығының кеңею картасы
Үлкейту ⛶

❖ Қазақ хандығының 7 ұлы ханы (1465–1598 жж.)

Карточканы басып аударыңыз ↺
Керей хан

Керей хан

1465–1474 жж.

Керей хан (1465–1474)

  • Қазақ хандығының тұңғыш сайланған ханы.
  • Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Шу бойына көшті бастады.
  • Қазақ мемлекеттілігінің негізін салып, ұлттық бірлікті құрды.
Артқа қайту ↺
Жәнібек хан

Жәнібек хан

1474–1480 жж.

Жәнібек хан (1474–1480)

  • Қазақ хандығының негізін салушы ұлы саясаткер.
  • Моғолстан билеушісі Есенбұғамен дипломатиялық одақ орнатты.
  • Сырдария өңіріндегі қалалар үшін шайқастарды бастады.
Артқа қайту ↺
Бұрындық хан

Бұрындық хан

1480–1511 жж.

Бұрындық хан (1480–1511)

  • Керей ханның ұлы, аса қабілетті қолбасшы.
  • Сыр бойындағы қалалар үшін Шайбанилермен ұзақ күрес жүргізді.
  • Хандықтың әскери күш-қуатын қалыптастырды.
Артқа қайту ↺
Қасым хан

Қасым хан

1511–1521 жж.

Қасым хан (1511–1521)

  • «Қасым ханның қасқа жолы» алғашқы заң жинағын жазды.
  • Халқының санын 1 миллионға, жасағын 300 мыңға жеткізді.
  • Мәскеумен ресми дипломатиялық қатынас орнатты.
Артқа қайту ↺
Хақназар хан

Хақназар хан

1538–1580 жж.

Хақназар хан (1538–1580)

  • 42 жыл билік құрып, хандықты дағдарыстан қайта біріктірді.
  • Ноғай Ордасы мен Башқұрт жерлерін қосты.
  • «Қазақ пен қырғыздың ханы» ретінде тарихқа енді.
Артқа қайту ↺
Шығай хан

Шығай хан

1580–1582 жж.

Шығай хан (1580–1582)

  • Жәнібек ханның немересі, ел ағасы ретінде билікке келді.
  • Бұхар билеушісі Абдолламен одақтасып, Шайбанилерге соққы берді.
  • Мемлекет ішіндегі саяси тұрақтылықты қамтамасыз етті.
Артқа қайту ↺
Тәуекел хан

Тәуекел хан

1582–1598 жж.

Тәуекел хан (1582–1598)

  • 1598 жылы Ташкент, Самарқан, Түркістанды қосып алды.
  • Мәскеу патшасы Федормен келіссөз жүргізіп, одақ құрды.
  • Қазақ хандығының халықаралық ықпалын шарықтатты.
Артқа қайту ↺
📊

Қорытынды кестеге өту →

7 ұлы ханның мемлекеттік басқару қызметін толық салыстыру кестесі

Толық кестені ашу

❖ Қазақ хандарының саяси қызметін салыстыру кестесі

Академиялық салыстырмалы талдау
Ханның аты және жылдары Ішкі саясаттағы басты жетістігі Сыртқы саясаты мен аумақтық өзгерістер
Керей мен Жәнібек
1465–1480 жж.
Шу мен Қозыбасыда Қазақ мемлекеттілігінің негізін қалады. Ру-тайпаларды біртұтас қазақ туының астына топтастырды. Моғолстанмен бейбіт одақ құрды. Әбілқайыр хандығынан дербес шығып, алғашқы тәуелсіз территорияны бекітті.
Бұрындық хан
1480–1511 жж.
Әскери қолбасшылықты нығайтып, сарбаздарды шыңдады. Сыр бойы бекіністерінде қазақ ықпалын күшейтті. Сырдария бойындағы қалалар (Сығанақ, Сауран, Отырар) үшін Мұхаммед Шайбанимен ұзақ соғыс жүргізді.
Қасым хан
1511–1521 жж.
«Қасым ханның қасқа жолы» әдет-ғұрып заңын бекітті. Халқы 1 миллионға, жасағы 300 мыңға жетті. Хандық шекарасын Жайықтан Балқашқа, Сыр бойына дейін жеткізді. Мәскеу княздігімен ресми елшілік алмасты.
Хақназар хан
1538–1580 жж.
Хандықты 42 жыл билеп, дағдарысты тоқтатты. Ру аралық бірлікті қалпына келтіріп, орталық билікті нығайтты. Ноғай Ордасы руларын қосты, Бұхар ханы Абдолла II-мен одақтасып, «Қазақ пен қырғыздың ханы» атанды.
Шығай хан
1580–1582 жж.
Қазақ билеушілерінің тақ таласын тоқтатып, ел тұтастығы мен Тәуекел сұлтанның беделін арттырды. Бұхар хандығымен саяси әріптестікті сақтап, бүлікші Баба сұлтанға қарсы жорықтар ұйымдастырды.
Тәуекел хан
1582–1598 жж.
Хандықтың әскери қуатын шарықтау шегіне жеткізді. Орталықтанған мемлекеттік басқару жүйесін орнықтырды. 1598 ж. Ташкент, Самарқан, Түркістанды түпкілікті қосты. Ресей патшасы Федормен әскери-саяси одақ құрды.

Бейнематериал

▶
Бейнематериал дайындалуда (assets/lesson_video.mp4)
Бейнефайл assets/lesson_video.mp4 ретінде бумаға салынған соң, ол осында автоматты түрде қосылады.
Ұзақтығы: ~ 02:00

❖ Топтық жұмыс: Тарихи тұлғаны бағалау

Бағалау: 5 балл • Регламент: 5 мин дайындық, 1 мин қорғау
Регламент таймері

Уақытты қадағалау

05:00
Дайындық
⚡ Ереже: Әр топқа қорғаудан кейін тек 1 қарсы сұрақ қойылады. Нақты дерекпен жауап берген студентке +1 шешуші балл!

❖ Пікірталас: «Мемлекетті нығайтқан басты фактор не?»

Бағалау: 3 балл • Дәйекті пікірталас
Жүргізуші: Абас Жаннұр
|
Таймкипер: Атахан Алихан
|
Төрешілер алқасы: Ибаділда Наиля, Базарбаева Кәусар
1-ЖАҚ: КӨРЕГЕН ХАН
👥 Құрамы: Қарғабай Нұршат, Абдрахманова Айзере, Жамбыл Адия
1. Көреген басшылық: Керей мен Жәнібектің, Қасым мен Хақназардың дер кезінде қабылдаған батыл шешімдері мемлекет іргесін бекітті.
2. Заңдық жүйе: «Қасым ханның қасқа жолы» мемлекеттік заң жүйесін орнықтырып, 1 миллион халықты бір орталыққа бағындырды.
3. Әскери стратегия: Тәуекел ханның Ташкент пен Самарқанды қосып алуы көреген әскери-саяси көшбасшылықтың айқын жемісі.
Таймкипер Алихан басқаруы
00:30
1-раунд
2-ЖАҚ: ХАЛЫҚ БІРЛІГІ
👥 Құрамы: Оралбай Ерасыл, Олжабаев Абдулрахман, Муслим Зейнеп
1. Ұлттық жігер: Хандар қанша көреген болса да, 200 мыңнан астам қазақ тайпаларының бір ту астына жиналу ерік-жігерінсіз мемлекет құрылмас еді.
2. Бұқаралық таңдау: Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Шу мен Қозыбасыға көшу — халықтың өз тәуелсіздігі үшін жасаған саналы бұқаралық таңдауы.
3. Елдің ерлігі: Ойраттар мен Шайбанилерге қарсы соғыстарда жеңіске жеткен — қарапайым сарбаздар мен батырлардың жанқиярлық бірлігі.

❖ ЖИ — тарихи сарапшы: Деректі тексер!

Бағалау: 2 балл • Дереккөздерді сараптау

1-дерек: 1465 ж. Шу мен Қозыбасы

Қазақ хандығының құрылу уақыты мен орны

Тексерілмеген

2-дерек: Қасым хан халқының саны

Халық саны және сыртқы байланыстар

Тексерілмеген

3-дерек: Хақназар ханның 42 жылдығы

Хандықты дағдарыстан шығару саясаты

Тексерілмеген

4-дерек: Бұрындық хан және заңдар

Билік жылдары мен «Қасқа жол» авторлығы

Тексерілмеген

5-дерек: 1598 ж. Тәуекел хан жорығы

Ташкент пен Самарқанды бағындыру

Тексерілмеген
1-тапсырма таңдалды
ЖИ дауысы
ЖИ-сарапшы тұжырымы:
«Қазақ хандығы 1465 жылы Моғолстанның батысында, Шу мен Қозыбасы өңірінде құрылды.»
Оқытушы шешімі:

❖ Рефлексия

Кері байланыс
Жасыл жалауша
«Барлығын жақсы түсіндім!»
Сабақ мақсатына толық қол жеткіздім. Хандардың рөлін нақты тарихи деректермен еркін дәлелдей аламын.
Көк жалауша
«Сұрақтарым бар»
Тақырып жалпы түсінікті, бірақ кейбір тарихи кезеңдер мен оқиғаларды тереңірек қайталау қажет.
Қызыл жалауша
«Ештеңе түсінбедім / Қиын болды»
Тарихи оқиғалар хронологиясы мен хандардың саясатын түсіну қиынға соқты, қосымша түсіндіру қажет.
🚩 Өзіңізге сәйкес келетін жалаушаны жоғары көтеріңіз!

❖ Бағалау критерийлері мен шкаласы

Жалпы максималды балл: 15 балл
№ Бағалау түрі Ең жоғары балл
1 Plickers арқылы үй тапсырмасын тексеру 5 балл
2 Топтық жұмыс және постер қорғау 5 балл
3 Пікірталасқа белсенді қатысу 3 балл
4 «ЖИ тарихи сарапшы» тапсырмасы 2 балл
— Жалпы қорытынды балл 15 балл

Бағалау шкаласы

13–15 балл «5» (Өте жақсы)
10–12 балл «4» (Жақсы)
7–9 балл «3» (Қанағаттанарлық)
0–6 балл «2» (Қосымша жұмыс қажет)

❖ Үй тапсырмасы

Келесі сабаққа дайындық
Негізгі тапсырма:
«Қазақ хандығын нығайтуға үлес қосқан тарихи тұлғалар» тақырыбы бойынша қысқаша жазбаша жұмыс дайындау.
Жұмыста төмендегі мәселелер қамтылуы керек:
  • Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен тарихи жағдайлар;
  • Керей мен Жәнібектің мемлекеттілікті қалыптастырудағы рөлі;
  • Қасым ханның ішкі және сыртқы саясаты;
  • Хақназар мен Тәуекел хандардың қызметі;
  • Қазақ хандығының нығаюына әсер еткен негізгі факторлар.